Üflemeli Çalgılar Ve Özellikleri

Bu yazımızda sizlere üflemeli çalgılar nelerdir sorusunun yanıtı olarak üflemeli çalgılardan söz edeceğiz. Üflemeli çalgılar ve özellikleri ile ilgili detaylı bilgileri yazımızın ilerleyen bölümlerinde bulabileceksiniz. Müzikle ilginiz varsa, genel olarak bilgi sahibi olduğunuz konular olabilir, Ancak detaylı olarak üflemeli çalgılar ve özelliklerini şimdi, birlikte öğreneceğiz…

Üflemeli Çalgılar Nelerdir?

Zurna: Üflemeli çalgılar arasında en bilinen, ve kullanılanlardan bir tanesi olan zurna, sesinin gürlüğü nedeni ile, farklı sebeplerle, farklı ortamlarda kullanılmaktadır. Açık alanlarda, köy düğünlerinde… sık olarak karşılaştığımız zurna, daha çok davul ile birlikte kullanılır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde mehter takımının kullanmış olduğu birincil çalgı zurnadır. Orta oyunlarında da zurna kullanımı gerçekleştirilir. Halk müziğinde zurna kullanımı ile karşılaşılmaktadır.

Zurnada iki oktav ses aralığı, ve sekiz perde bulunmaktadır. Uzunluğu 30 – 60 santim arasında değişmektedir. Perdeler arasındaki mesafe zaten kısa olup, sonraki kısım ise huni şeklinde genişlemektedir. Kalak adı verilen bu kısmın haricinde, nefesin üflendiği kısımda, kamış takılan bir mil bulunmaktadır, ve bu mile metem adı verilmektedir. Bununla birlikte, metem üzerine geçirilen, nefes almayı kolaylaştıran parçaya da avurtluk ismi verilir. Zurnanın kesintisiz çalınabilmesi adına, ağızda biriken nefes kamıştan üflenir; bu sırada da burundan nefes alma tekniği kullanılır.

Ceviz, şimşir, kayısı, erik ağacı… gibi ağaçlar kullanılarak yapılan, ve farklı boyutlarda bulunan zurnanın üç farklı çeşidi bulunmaktadır. Cura zurna, orta kaba zurna, ve kaba zurna, zurna çeşitleri olarak belirtilmekte olup, biraz önce belirttiğimiz kalak kısmında da yedi farklı delik bulunduğunu belirtmeden, üflemeli çalgılar ve özellikleri arasında zurnadan söz etmeyi bitirmemeliyiz. Söz konusu kalak üzerindeki delikler, zurnayı çalan kişinin bulmuş, ve beğenmiş olduğu farklı ses özelliklerine göre, üzerleri balmumu ile kapatılan deliklerdir.

Kaval: Üflemeli çalgılar arasında yer alan kaval, çoban çalgısı olarak bilinmekte olsa; ve koyun sürüsünü istediği gibi yönlendirmek adına çobanlar tarafından kullanıldığına inanılsa da, günümüzde halk müziğinde sık kullanılan çalgılardan biridir; hatta solo çalgı olarak da kullanılabildiğini belirtmek gerekir. Kullanıldığı yerlerde ses özelliğini koruyabilen kaval, 2.5 – 3 oktav ses aralığında bulunmaktadır.

Genellikle erik ağacından yapılan kaval, sekiz perdeden oluşmakta olup, alt kısmında şeytan deliği, ve Hazreti adı verilen dört delik daha bulunmaktadır. Belirli standartlara göre üretimi gerçekleştirilmeyen üflemeli çalgılar arasındaki kavbalın, 30 – 80 santim aralığında boyutları bulunduğunu söyleyebiliriz. Çapı ise 1.5 santim civarındadır. Dilli kaval, ve dilsiz kaval, kaval çeşitleri arasında yer alan iki farklı alternatif olarak belirtilmektedir.

Çığırtma: Kartalın kanat kemiğinden yapılan, ve çobanlar tarafından sık kullanılan çığırtma, günümüzde unutulmaya yüz tutmuş üflemeli çalgılar arasında yer almaktadır. 15 – 30 santim arasında değişen bir uzunluğu bulunan çığırtmanın yedi perdesi bulunmaktadır.

Mey: Azerbeycan’da balaban adı ile de anılan mey, kıskaç, kamış, ana gövde olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. Kıskaç kamışın ucuna takılır, ve yukarı aşağı itilerek ortalama bir perdelik ses değişimi sağlanabilir. Meyde sekiz perde bulunmaktadır. Ana mey, orta mey, cura mey ismi verilen üç farklı mey çeşidi bulunmaktadır. Erik, ceviz; ve gürgen ağacından yapılan meyler bulunmaktadır.

Tulum: Gayba adı ile de anılan tulum, daha çok oğlak, ve kuzu derisinden yapılmaktadır. Ağızlık, nav; ve deri olmak üzere üç kısımdan oluşur. Ağızlık kısmından deri kısmına hava gönderilir; ve deri kısmına koltuk altı ile bastırılarak buradaki havanın, dillik, ve analık olmak üzere iki kısmı bulunan nav kısmına gönderilmesi sağlanır. Trakya, Doğu, ve Kuzey Anadolu ile, Kars, Rize, Trabzon, Erzurum… gibi bölgelerde kullanımı gerçekleşmektedir.

Sipsi: Ege bölgesinde yaygın olarak kullanılmakta olan sipsinin altı perdesi bulunmaktadır. Kamış, ağaç, ve kemikten yapılmakta olan çeşitleri bulunsa da, daha yaygın olarak kamış kullanılmaktadır.

Çifte: Demli kamış, ve demsiz kamış olmak üzere iki farklı çeşidi bulunan çiftede yanyana iki tane kamış boru bulunur. Demli çiftenin kamış borularından biri perdesiz iken, demsiz çiftede melodi perdeleri bulunmaktadır. Çifte ülkemizde farklı isimlerle de anılmaktadır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica Gizlilik Politikaları